Girişimcilik ekosistemlerini çoğu zaman kurucular üzerinden konuşuyoruz. İyi fikir kimden çıktı, hangi ekip daha hızlı büyüdü, hangi girişim unicorn oldu. Oysa erken aşama girişimlerin stratejisini, girişimcilerle birlikte yatırımcılar da şekillendiriyor. Fakat incelerken bu yatırımcıları da genellikle tek tek ele alıyoruz. Bir fonun yatırım tezi, bir meleğin tecrübesi, bir kurumsal girişim sermayesi fonunun stratejik hedefi. Peki aynı turda girişime yatırım yapan veya yapmak isteyen yatırımcılar nasıl etkileşiyor? Bir girişime birlikte yatırım yaptıklarında gerçekten ortak mı oluyorlar, yoksa bir sonraki turda ve daha uzun vadede birbirleriyle potansiyel rakipler haline mi geliyorlar? Eski dostum ve bir süredir doktora öğrencim Sevgili O. Kemal Kırtaç’ın devam eden tez çalışmasından kısa bir süre önce yayımlanan, birlikte ilk makalemiz bu soruya yanıt veriyor.
Girişimcilikte, erken aşamada belirsizlik yüksek. Ürün tam oturmamış olabilir, pazar doğrulaması eksik, ekip henüz kırılgan, teknolojinin ölçeklenebilirliği belirsiz durumdadır. Bu koşullarda birlikte hareket etmek herkes için akılcı. Sendikasyon, yani birden fazla yatırımcının aynı turda yer alması, riski paylaşmayı, bilgi havuzunu genişletmeyi ve karar kalitesini artırmayı mümkün kılıyor. Bir yatırımcı, diğerinin sektör bilgisinden yararlanırken; bir melek kurucu ekiple yakın ilişkisini masaya getirirken kurumsal yatırımcı pazara erişim sağlayabiliyor. Ortak yürütülen değerleme (due diligence), kolektif bir öğrenme mekanizması haline geliyor.
Girişim büyüdükçe oyun değişiyor. Şirketin değeri arttıkça, kimin ne kadar pay alacağı, değerlemenin hangi seviyede yapılacağı, yönetim kurulunda kimin söz sahibi olacağı ve çıkışın ne zaman gerçekleşeceği tartışmalı hale geliyor. Erken aşamada birlikte risk alan yatırımcılar, ilerleyen aşamalarda farklı zaman ufuklarına ve farklı getiri beklentilerine sahip olabiliyor. Dolayısıyla, işbirliği ve rekabet, girişim yatırımcıları için aynı ilişkinin iki farklı evresi olarak karşımıza çıkıyor.
Bu, Türkiye gibi gelişmekte olan ekosistemlerde daha da kritik bir hal alıyor. Bizim gibi girişimcilik ekosistemlerinde sermaye kadar kıt olan bir kaynak da güven. Yatırımcılar arasında güven oluşmadan büyük ve nitelikli yatırım turları sürdürülebilir olmuyor. Sendikasyon, bu bağlamda yalnızca finansal bir araç olmanın ötesinde, ekosistemi inşa eden bir koordinasyon biçimi olarak ortaya çıkıyor. Birlikte yatırım yapan aktörler birbirlerinden öğreniyor, ortak beklentiler üretiyor ve hukuki ile yönetsel pratikleri yaygınlaştırıyor.
Elbette girişimcilikteki yatırımcı ilişkilerini romantize etmemek gerekir. Her ortak yatırım gerçek bir ortaklık değildir, her sendikasyon yatırımı, yatırım yapılan girişim için iyi sonuç üretmez. Yatırımcı fazlalığı karar süreçlerini yavaşlatabilir. Statü farkları kurucunun hareket alanını daraltabilir. Büyük yatırımcılar küçüklerin, kurumsal yatırımcılar ise melek veya finansal yatırımcıların önceliklerini gölgeleyebilir.
Kurucular için yatırım almak, aslında bir ilişki mimarisi kurmak anlamına geliyor. Çek büyüklüğüne ve katılan yatırımcının marka değerine bakmak yetmez. Yatırımcıların birbirleriyle geçmiş ilişkilerini, karar alma tarzlarını, sonraki turlardaki davranışlarını, kriz anındaki tutumlarını ve çıkış beklentilerini de anlamak gerekir. Yanlış yatırımcı karması, doğru bir iş fikrini kaçınılmaz olarak yönetişim krizine sürükleyebilir.
Yatırımcılar arasındaki rekabeti tamamen ortadan kaldırmak elbette mümkün değildir. Ama rekabetin ne zaman ve nasıl ortaya çıkacağını öngörmek mümkündür. Erken aşamada güven inşa eden, bilgi paylaşımını açık tutan ve beklentileri baştan konuşan yatırımcılar, ilerleyen aşamalardaki kaçınılmaz gerilimleri daha yönetilebilir hale getirebilir.
Dolayısıyla devletin girişimcilik politikası daha fazla fon kurmakla ve daha fazla teşvik vermekle sınırlı kalmamalıdır. Ekosistemin yatırımcılar arası koordinasyon kapasitesi de güçlendirilmelidir. Ortak yatırım mekanizmaları, şeffaf sözleşme standartları ve güvenilir çıkış piyasaları bu nedenle önemlidir. Girişimcilik ekosisteminin, tekil kahramanların ve efsane yatırımcıların değil, ilişkilerin kalitesiyle büyüdüğünü görüyoruz.
Bugün girişim sermayesinde rekabet keskinleşiyor, sermaye daha seçici hale geliyor. Yapay zeka, derin teknoloji, fintech ve iklim teknolojileri gibi alanlarda büyük fırsatlar doğarken bilgi ve risk yönetimi ihtiyacı da artıyor. Yatırımcıların birbirini yalnızca rakip olarak görmesi ekosistemi daraltırken, birbiriyle yalnızca dost olarak görmeleri de gerçekteki çıkar çatışmalarını görünmez kılar. Girişim sermayesinde dostluk ve rekabet aynı masada. Hangi aşamada hangisinin baskın hâle geldiğini okuyabilen, yatırım ve ölçeklenme sürecinde bu gerilimi iyi yönetebilenler kazanıyor.
Referans
No responses yet